Beton kırım denince akla gürültü, toz ve kontrolsüz darbe gelir. Kontrollü kırımın amacı bunun tam tersidir: kırılacak alanın sınırı önce elmas diskle kesilir, ardından yalnızca bu sınırın içindeki kütle kırıcıyla parçalanır. Kesilmiş hat, darbenin komşu elemana ve döşemeye taşmasını engeller. Kırım tek başına bir amaç değil, yapıdaki bir değişikliğin ilk adımıdır. Ne kırılacağı, nerede duracağı ve neyin korunacağı baştan belli olmalıdır. Sınırı belirsiz bir kırım, komşu elemanlara zarar verir ve onarım maliyetini artırır. Bu yüzden iş tanımını fotoğrafla ve ölçüyle netleştirmek ilk adımdır.
Kimi işte kesme yeterli ve kırım gereksizdir, kimi işte ise kesilemeyecek ya da kesmeye değmeyecek boyutta bir hacim sökülecektir. Döşemede merdiven açıklığı, eski şapın kaldırılması, kolonun yeniden şekillendirilmesi ya da kentsel dönüşümde ara kat düzenlemesi bu gruba girer. Doğru yöntem, yapıya ve amaca göre seçilir. Kırıcının boyutu işin hassasiyetini belirler. Küçük elektrikli kırıcılar dar alanda ve hassas bölgelerde, daha büyük hidrolik kırıcılar ise kalın ve masif kütlelerde kullanılır. Eski ve hassas binalarda küçük ekipmanla daha uzun sürede çalışmak, titreşimi ve çatlak riskini düşürdüğü için çoğunlukla daha doğrudur.
İstanbul'da eski betonarme binalar sıkışık komşuluk içinde olduğundan titreşim ve molozun yönetimi önem kazanır. Kırım sırasında donatı kesilir, parçalar bölünür ve moloz kontrollü şekilde indirilir. Çalışma saatleri ve gürültü, bina ya da işyeri düzenine göre baştan planlanmalıdır. Kırım sırasında ortaya çıkan donatı, çıplak hâliyle bırakılırsa paslanır ve yapıya zarar verir. Bu nedenle kırımdan sonra açığa çıkan donatı mühendis tarafından değerlendirilmeli, gerekirse yenisiyle takviye edilmelidir. Biz kırımı kontrollü yapar, durumu ve ölçüyü teslimde bildiririz. İş bittiğinde alanın boşaltılması, moloz çıkışı ve sonraki imalatın başlayabileceği bir zeminin hazır olması, kırımın gerçek amacıdır; bu yüzden toparlama baştan plana yazılır.
Nelere dikkat edilmeli?
- Bir kolonun, kirişin ya da perdenin kırılıp kırılmayacağına statik projeyi inceleyen inşaat mühendisi karar verir; onay yoksa kırıma girilmez.
- Kırımdan önce bina yönetimi ve komşular çalışma saatleri hakkında bilgilendirilmeli; gürültülü iş için uygun aralık planlanmalıdır.
- Moloz miktarı genellikle tahminden fazladır; konteyner, taşıma yolu ve asansör kullanımı önceden netleştirilmelidir.
- Açığa çıkan donatı ve kırılma sonrası kenar, ilgili usta veya mühendis tarafından sonraki imalat için değerlendirilmelidir.