Karot numune alma, binanın betonunun gerçekte ne dayanımda olduğunu görmenin en doğrudan yoludur. Çıkarılan silindirik numune laboratuvarda eksenel basınç altında kırılır ve sonuç, projedeki dayanım sınıfıyla karşılaştırılır. Yüzeyden yapılan çekiç ya da ultrason ölçümü yardımcıdır; belirleyici veri karotla gelir. Karot sonucunun güvenilirliği, numunenin doğru alınmasına bağlıdır. Donatı içeren, çatlak ya da gevşek numune sonucu düşürebilir. Bu yüzden numune noktası taranır, mümkünse donatısız bölge seçilir ve numune, boyu ve çapı standardın gerektirdiği oranda kalacak şekilde çıkarılır. Bu nedenle numune alımı, yalnızca bir delme işi değil, kayıt ve izlenebilirlik gerektiren bir ölçüm sürecinin parçasıdır.
Numune çoğunlukla Ø 100 mm alınır. Çap seçilirken numunenin, betondaki en büyük agreganın yaklaşık üç katından ince olmamasına dikkat edilir; boy ve uç düzgünlüğü de sonucu etkiler. Silindiri biz standarda uygun çıkarırız; kırma deneyini akredite laboratuvar yapar, raporu da yetkili kuruluş yazar. Bu ayrım, sonucun bağımsız kalmasını sağlar. Numune sayısı ve yeri, binanın kat adedine, yapı tipine ve incelemenin amacına göre mühendis tarafından belirlenir. Bina genelinde dağılım dengeli olmalı, zayıf görünen bölgeler de örneklenmelidir. Plan hazır olduğunda, biz bu plandaki noktalardan numuneyi çıkarır ve kayıtlı şekilde teslim ederiz. Plan, sonuçların temsil gücü için önemli olduğundan, numune alan taraf yeri kendi başına değiştirmez.
İstanbul'da deprem risk tespiti, kentsel dönüşüm ve eski binaların güçlendirme kararı sırasında karot numunesi çok sık istenir. Numune alınacak elemanlar ve adet, tespit yapan mühendis ya da kuruluşun belirlediği plana göre seçilir. Karotu açan taraf, planı değiştirmeden uygulayan taraftır. Karot almak yapıda küçük bir boşluk bırakır. Bu boşluk doğru malzemeyle kapatılmalıdır; aksi hâlde nem ve donatı paslanması başlayabilir. Bina sakinlerinin ve yönetimin bu konuda bilgilendirilmesi, hem sürecin sorunsuz ilerlemesini hem de sonradan çıkacak sorulara net cevap verilmesini sağlar. Gerekli olduğunda yönetim, sakinler ve mühendis arasında koordinasyon sağlanır.
Nelere dikkat edilmeli?
- Numune yeri ve adedi mühendisin planına göre belirlenir; biz alan taraf olarak planı değiştirmeyiz.
- Deney ve rapor, akredite laboratuvar ve yetkili kuruluş tarafından yapılır; numune alan taraf bu sonuçları üretmez.
- Numune alınan eleman taşıyıcıdır; açılan deliğin dolgusu mühendisin önerdiği malzemeyle yapılmalı, boşluk bırakılmamalıdır.
- Bina sakinleri için çalışma günü, saat aralığı ve su ile elektrik erişimi baştan bildirilmelidir.